Chociaż temat zaufania mógłby się wydawać bardziej odpowiedni dla książki z dziedziny prawa lub socjologii, profesor Benjamin Ho udowadnia, że spojrzenie na kwestie ekonomiczne z perspektywy zaufania jest zarówno pouczające, jak i dające do myślenia. Większość badań ekonomicznych koncentruje się na teoretycznej efektywności, ale Ho, kładąc nacisk na zaufanie, oferuje bardziej wszechstronne spojrzenie na rzeczywistość. Jego komentarz jest pouczający i przydatny dla każdego, kto martwi się o destrukcyjny poziom braku zaufania, tak powszechny we współczesnym społeczeństwie.
Streszczenie zostało przetłumaczone maszynowo (przepraszamy za niedoskonałości tłumaczenia) jako materiał na nasze szkolenia i wyjazdy integracyjne.
Wnioski
Zdolność do ufania obcym ludziom jest znakiem rozpoznawczym dobrze rozwiniętej gospodarki.
W całej historii instytucje były tworzone w celu budowania zaufania.
Firmy, miejsca pracy, marki i platformy internetowe – wszystkie one borykają się z problemami zaufania.
System monetarny opiera się na zaufaniu, a kryzysy finansowe pokazują, co się dzieje, gdy brakuje zaufania.
Umowy mogą pomóc w zwiększeniu zaufania, ale jednocześnie odbierają możliwość okazania zaufania.
Większy dostęp do informacji doprowadził do zwiększenia partyjności i zmniejszenia zaufania do polityków o odmiennych poglądach.
Spadło zaufanie do amerykańskiego zawodu lekarza, ponieważ wiele osób szuka w Internecie informacji, które są zgodne z ich poglądami.
Przeprosiny mogą przywrócić zaufanie w związku.
Takie wyzwania jak zmiany klimatyczne wymagają od ludzi wzajemnego zaufania w skali globalnej.
Podsumowanie
Zdolność do ufania obcym jest cechą udanej, rozwiniętej gospodarki.
Wspólną jednostką gospodarczą starożytnych ludzi było małe, wspólnotowe plemię. Tradycyjne plemiona działały nieformalnie i rozdzielały zadania i korzyści poprzez wzajemne przysługi. Społeczności te były grupami rodzin wystarczająco dużymi, aby współpracować przy takich zadaniach, jak polowanie i obrona własna, ale na tyle małymi, że każda jednostka lub rodzina mogła zarządzać skomplikowaną siecią przysług i zobowiązań, niezbędnych do utrzymania harmonii w takiej grupie. W tak małej społeczności nieformalne sieci plotek odgrywały dużą rolę w zachęcaniu jednostek do bycia godnymi zaufania. Badania dotyczące życia zbiorowego wykazują, że 150 osób to maksymalna liczba, z którą jedna osoba może utrzymywać relacje. Liczba ta pojawia się w różnych obszarach ludzkich interakcji: Jest to wielkość plemion przed ich rozpadem, liczba żołnierzy w jednostkach wojskowych od czasów rzymskich i typowa liczba znajomych na Facebooku, z którymi użytkownicy regularnie wchodzą w interakcje.
„Gospodarka podarunkowa powstała jako system oparty na śledzeniu przysług i wiedzy w każdej chwili, kto jest ci winien i komu jesteś winien… Nasz mózg może zarządzać około 150 takimi kontami, zanim nasza księga się nie zapełni”.
Skok w kierunku rozwoju gospodarczego wymagał specjalizacji i wymagał instytucji, które pozwalały danej społeczności uniknąć konieczności osobistego poznawania wszystkich innych osób zaangażowanych w jej transakcje gospodarcze. Badania pokazują, że ludzie, którzy należą do społeczności typu łowiecko-zbierackiego, są w rzeczywistości mniej ufni niż ludzie w bardziej rozwiniętych, nowoczesnych społeczeństwach. Kultury wspólnotowe opierają się na relacjach twarzą w twarz, funkcjonujących w cyklu wzajemnej wiary i wzajemności. Osoby te nie są przyzwyczajone do ufania obcym, co umożliwiają i do czego zachęcają instytucje i rynki bardziej rozwiniętych gospodarek.
W historii instytucje były tworzone w celu budowania zaufania.
Religia była pierwotną instytucją, która pozwalała jednostkom poszerzać krąg osób, którym ufały. Posiadanie populacji, która wierzy, że jakieś bóstwo obserwuje ją, gotowe osądzić i ukarać, jest dobrym sposobem na zwiększenie zaufania i wiarygodności w społeczeństwie. W jednym z badań stwierdzono, że wiara w karzącego boga, z naciskiem na takie pojęcia jak piekło, jest związana z wyższymi wskaźnikami wzrostu gospodarczego. Wspólne wartości i zasady pomagają również w budowaniu zaufania poprzez tworzenie grup „w” i „poza”, które łączą ludzi. Ten funkcjonalny pogląd na religię dostrzega jej zdolność do zwiększania zaufania i przekształcania tego zaufania w dobrobyt. Dowodem na to połączenie są imponujące budowle i pomniki, które religie ufundowały na przestrzeni wieków.
„Światopogląd średniowiecza był często ponury, a długość życia krótka. Idea wiecznej duszy dawała ludziom nadzieję i powód do troski i planowania przyszłości. Rozszerzając naszą nadzieję na przyszłość, wiara religijna zwiększała wiarygodność ludzi, co z kolei zwiększało naszą gotowość do zaufania.”
Bardzo sugestywnym i pouczającym przykładem instytucji budujących zaufanie były średniowieczne targi organizowane w regionie Szampanii we Francji, gdzie XII- i XIII-wieczni kupcy spotykali się i handlowali. Ponieważ noszenie przy sobie dużych ilości złota było dla sprzedawców niebezpieczne, opracowali oni system rozliczeń oparty na zaufaniu i reputacji. Ponieważ większość krajów nie była wtedy w stanie egzekwować umów prywatnych, kupcy zatrudniali własnych sędziów. Sędziowie mogli wpisywać na czarną listę sprzedawców, którzy źle się zachowywali. Zarówno kupcy, jak i sędziowie pracowali w ramach systemu, który zależał od charakteru i zaufania.
„Nowoczesne instytucje wymagały od ludzi przeorientowania naszego myślenia z wymiany partykularnej na anonimową. Duża zmiana polegała na tym, że nie ufaliśmy tylko ludziom z własnego plemienia, jakkolwiek szeroko rozumianego, lecz zaufaliśmy anonimowym zasadom i instytucjom.”
Średniowieczne gildie handlowe również zwiększały zaufanie. Towary złej jakości lub nieuczciwe zachowanie jednego z członków szkodziło całej gildii, a więc motywowało ją do samokontroli. W związku z tym gildie i miasta, w których działały, stawiały wysokie wymagania dotyczące członkostwa i uczestnictwa, i zmuszały ludzi do poważnego traktowania tych wymagań. Bariery, poświęcenia, zobowiązania, rytuały, zasady i egzekwowanie związane z przystąpieniem do tych instytucji pomagały budować zaufanie.
Firmy, miejsca pracy, marki i platformy internetowe – wszystkie one borykają się z problemami zaufania.
W taki sam sposób, w jaki religie i średniowieczne gildie kupieckie pozwoliły grupom wyłonić się jako podmioty godne zaufania i w ten sposób przebić się przez granicę poznawczą 150 osób, tak samo jest w przypadku współczesnych firm i marek. Ludzie wierzą, że firma tak bardzo ceni swoją reputację, że będzie nakazywać i egzekwować normy zachowań swoich pracowników, co pozwala społeczeństwu zaufać jej oraz jej produktom i usługom. Pracownicy wiedzą, że niezdyscyplinowana firma będzie miała słabe perspektywy. Efektywna struktura przedsiębiorstwa pomaga pracownikom wierzyć, że wszyscy inni robią to, co do nich należy.
„W dużej organizacji o szerokim rozproszeniu odpowiedzialności, kuszące i łatwe jest dla jednej osoby, aby swobodnie korzystać z wysiłków innych, samemu nie wkładając w to żadnego wysiłku…. Dlatego korporacje przyjmują rytuały i opowieści, aby zaszczepić normy i oczekiwania.”
Zaufanie ma wpływ na strukturę firm i na to, gdzie leżą ich zewnętrzne granice. Na przykład, jeżeli jedna firma jest nadmiernie zależna od jednego dostawcy, obawy dotyczące ryzyka i zaufania mogą oznaczać, że konsolidacja – lub wykup – rozwiąże problem i zapewni bezpieczeństwo. Podobnie, firmy składają się z ludzi wykonujących zadania, którymi trudno zarządzać na zasadzie akordowej, więc relacje oparte na zaufaniu, na wynagrodzeniach i oczekiwaniach dotyczących pracy, tworzą się wewnątrz firmy. Jednak technologie platform internetowych mogą zmniejszyć potrzebę zatrudniania pracowników w firmie, co prowadzi do zwiększenia ilości pracy zdalnej i gig economy. Wiele firm typu platformowego oferuje po prostu nowe sposoby na osiągnięcie większego zaufania między obcymi ludźmi poprzez wykorzystanie opinii klientów online. Może to działać jak współczesna forma wiejskiej plotki, tworząc koszty złego zachowania.
System pieniężny w dużej mierze opiera się na zaufaniu, a kryzysy finansowe pokazują, co się dzieje, gdy brakuje zaufania.
Zaufanie do pieniądza ma kluczowe znaczenie: W końcu współczesny pieniądz to tylko papier podtrzymywany przez oczekiwanie, że banki centralne utrzymają jego wartość i rzadkość. Ze względu na to zaufanie, banki utrzymują w gotówce jedynie ułamek swoich zobowiązań. Oprocentowanie kredytów również zawiera element zaufania lub ryzyka. Pieniądz jest precyzyjnym sposobem pomiaru aktywności gospodarczej, ale we wszystkich innych aspektach „pieniądz jest aktem wiary”. Kryzysy finansowe, takie jak ten z 2008 roku, pokazują, co się dzieje, gdy uczestnicy systemu finansowego przestają wierzyć w solidność niektórych aktywów finansowych lub w perspektywy płynności niektórych finansowych partnerów handlowych.
„W większości nowoczesnych demokracji zdecydowano, że nie możemy ufać ludziom u władzy w kwestii kontroli podaży pieniądza. Właściwie lepsza wersja tego stwierdzenia brzmi: wszystkim, łącznie z ludźmi władzy, jest lepiej, jeżeli wybrani urzędnicy nie mają bezpośredniej kontroli nad podażą pieniądza.”
Historia obfituje w przykłady królów i królowych, którzy bez instytucjonalnego zabezpieczenia nie mogli nakładać podatków, pożyczać lub drukować pieniędzy. Dzisiaj niezależne banki centralne wprowadzają do systemu zaufanie społeczne, co daje lepsze wyniki dla wszystkich. Kryptowaluty, takie jak bitcoin, są zdefiniowane poprzez ich kluczową cechę, jaką jest wytwarzanie zaufania za pomocą zaszyfrowanej technologii blockchain ledger. Inne zastosowania biznesowe, w których wymagane jest cyfrowe zaufanie, takie jak handel elektroniczny i gospodarka współdzielenia, odkrywają blockchain. Takie innowacje XXI wieku mają na celu przezwyciężenie nieufności instytucjonalnej.
Umowy mogą pomóc w zwiększeniu zaufania, ale jednocześnie odbierają możliwość okazania zaufania.
Strony cieszą się zaufaniem, gdy mają między sobą jasno zdefiniowaną umowę, która określa uzgodnione obowiązki, prawa i oczekiwania. Stworzenie tego zaufania poprzez umowę oznacza, że zaufanie komuś jest zawsze trochę ryzykowne. W istocie, gdy uznają Państwo ryzyko, czynią Państwo siebie bezbronnymi i ludzie chętniej Państwu ufają. Gdy ograniczają Państwo możliwości pokazania, że ktoś jest godny zaufania, mogą Państwo utrudnić lub „wyprzeć” relacje oparte na zaufaniu. Utrzymywanie umów w stanie niekompletnym i jako kwestii zaufania może pozwolić ludziom na spełnienie tego zaufania. Rygorystyczny monitoring lub wyraźne określenie minimum umownego może przewrotnie sugerować partnerom, że nie są godni zaufania – i zachęcać ich do przestrzegania niższych standardów.
Większy dostęp do informacji doprowadził do zwiększenia partyjności i zmniejszenia zaufania do polityków o przeciwnych poglądach.
Media rozumieją, że w ich interesie leży dostarczanie treści, których chcą ich czytelnicy i widzowie, a jeżeli te treści odpowiadają istniejącym poglądom politycznym odbiorców, ludzie będą uważać dostawcę za bardziej godnego zaufania. Komora echa stworzona przez media społecznościowe sprawia również, że ludzie są zbyt pewni własnych poglądów i uprzedzeń, a także bardziej nietolerancyjni i nieufni wobec polityków, którzy się z nimi nie zgadzają. Rzeczywiście, dostęp do strumienia informacji w mediach społecznościowych często prowadzi użytkowników do sceptycznego podejścia do osób posiadających specjalistyczną wiedzę i doświadczenie.
„Dostęp do większej ilości informacji i edukacji oznacza, że możemy stać się zbyt pewni własnych poglądów, ceniąc je wyżej niż poglądy ekspertów… Internet dał nam większe możliwości znalezienia 'naszego plemienia'”.
Silny system polityczny i bezstronne egzekwowanie prawa są kluczowe dla społeczeństwa, które funkcjonuje z wysokim poziomem zaufania, ponieważ złe działania są karane, a nadużywanie władzy jest mniej prawdopodobne. Kwestie polityczne, które wymagają specjalistycznego zrozumienia, wymagają od obywateli wiary w to, że wybrani przez nich urzędnicy będą działać jako rozsądni przedstawiciele decyzyjni; wyborcy muszą być pewni, że wybrani urzędnicy nie będą starali się jedynie odzwierciedlać lub dostosowywać do opinii publicznej. To wyjaśnia, dlaczego tak duży nacisk kładzie się na to, czy politycy wydają się godni zaufania i czy podzielają wartości elektoratu.
„Z moich własnych studiów politologicznych najbardziej zapamiętałem stwierdzenie, że najważniejszym wskaźnikiem siły demokracji nie jest zbiór spraw, nad którymi ludzie głosują, lecz zbiór spraw, nad którymi nie wolno im głosować.”
Politolodzy badali, jak rozdzielić podejmowanie decyzji pomiędzy wybranych polityków i niewybranych urzędników: Ogólnie rzecz biorąc, lepiej jest wyznaczyć biurokratów do załatwienia jakiejś sprawy, gdy obywatele są słabo poinformowani o tej sprawie, gdy zdobycie tych informacji jest kosztowne i gdy informacja zwrotna o tym, czy podjęto właściwą decyzję, jest powolna. Urzędnicy, którzy nie są odpowiedzialni przed wyborcami, mogą również izolować interesy mniejszości od większości. Na przykład w Stanach Zjednoczonych sędziowie Sądu Najwyższego i prezesi Rezerwy Federalnej nie muszą brać pod uwagę szerszej opinii publicznej w swoich orzeczeniach i decyzjach. Nie są wybierani, a ich niezależność jest ważna. Z drugiej strony, swoboda decyzyjna urzędników niewybieralnych powinna być bardziej ograniczona niż przedstawicieli wybieranych w wyborach, zwłaszcza gdy decyzje mają wpływ na życie ludzi.
Zaufanie do zawodu lekarza w USA spadło, ponieważ wiele osób szuka w Internecie informacji, które są zgodne z ich poglądami.
Podobnie jak w polityce, dostępność informacji w Internecie spowodowała, że jednostki mogą potwierdzić to, w co chcą wierzyć lub co budzi ich najgorsze obawy. Istnieją przykłady Amerykanów szukających lekarzy, którzy podzielają ich opinie lub którzy przepiszą pacjentowi dowolny lek lub leczenie. Badania pokazują, że koszty opieki zdrowotnej w USA mogłyby zostać zmniejszone o 3% do 10%, gdyby pacjenci ufali i stosowali się do rad swoich lekarzy.
„Ten problem jest często pogłębiany przez dziennikarstwo naukowe. Nagłówki muszą przyciągać uwagę i nie pozostawiają wiele miejsca na niepewność i niuanse.”
Przepisy, które zmuszają lekarzy do ujawniania płatności od firm farmaceutycznych, mają na celu zwiększenie zaufania poprzez poprawę przejrzystości i informacji. Często zdarza się, że prace naukowe z dziedziny medycyny z sensacyjnymi wynikami budzą lęk, podczas gdy badania niedramatyczne lub te, które ujawniają niemodne wyniki, nie są publikowane.
Przeprosiny mogą przywrócić zaufanie w związku.
Przeprosiny mogą pomóc osobom próbującym odbudować zaufanie w związku, sygnalizując, że uznają one, iż to, za co przepraszają, nie powinno mieć miejsca. Przeprosiny są ważniejsze na początku związku, gdy zaufanie nie zostało jeszcze zbudowane. Prezenty mogą pomóc w budowaniu zaufania; zrozumienie, które wynika z wyboru odpowiedniego prezentu, wzmacnia relacje.
„Częścią skuteczności przeprosin jest to, że mogą one wywołać odwrotny skutek. To również sprawia, że przepraszanie jest trudne. To dobrze, ponieważ im trudniej jest przeprosić, tym skuteczniej się to robi.”
Przeprosiny stały się problemem w amerykańskim sektorze medycznym: Lekarze boją się przepraszać, ponieważ może to mieć konsekwencje prawne. Z tego powodu wiele stanów USA zabrania, aby przeprosiny lekarzy były wykorzystywane w sądzie jako dowód.
„Jednym z paradoksów przeprosin jest to, że chociaż chcemy, aby ludzie przepraszali, gdy nas skrzywdzą, a przeprosiny są często drogą do przebaczenia i odbudowy zaufania, naszą pierwszą reakcją na kogoś, kto przeprasza, jest często dalsze karanie go.”
W badaniu wykorzystano zeznania prezydenta Billa Clintona złożone w odpowiedzi na kontrowersje związane z Moniką Lewinsky w latach 2000. Dwóm grupom pokazano różne wersje odpowiedzi Clintona: jedna zmontowana tak, aby podkreślić ton przepraszający, a druga z tonem gniewnym i wyzywającym. Pierwszy film sprawił, że badani bardziej lubili Clintona, ale mniej chętnie na niego głosowali, w porównaniu z drugą grupą. Osoby, które widziały go jako gniewnego i niepokornego, postrzegały go jako lepszego prezydenta. Nawet dorozumiane przeprosiny mogą zbliżyć ludzi do siebie. Jednak przeprosiny są emocjonalnie i politycznie skomplikowane.
Wyzwania takie jak zmiany klimatyczne wymagają od ludzi wzajemnego zaufania w skali globalnej.
Rozwiązanie problemu zmian klimatycznych będzie wymagało nie tylko większej wiary w ekspertów, ale również większego zaufania i współpracy między wszystkimi krajami świata. Ludzie muszą również brać pod uwagę przyszłe pokolenia.
„Poprzez uwidocznienie emisji paryskie porozumienie klimatyczne stworzy odpowiedzialność – odpowiedzialność między decydentami każdego kraju a ich wyborcami oraz odpowiedzialność między krajami.”
Niektórzy krytycy uważają Paryskie Porozumienie Klimatyczne za bezzębne, ponieważ brakuje w nim konkretnych, wiążących celów. Jest to jednak skuteczny mechanizm ustalania norm i budowania zaufania. Podkreśla wspólne cele, obiecuje ambitne redukcje emisji i oferuje sposoby pomiaru i uczestnictwa w „globalnym podsumowaniu”. Ponieważ suwerenne kraje nie mogą zmusić się nawzajem do podjęcia działań, priorytetem jest widoczność, odpowiedzialność i dążenie narodu do uzyskania reputacji i wiarygodności.
O autorze
Benjamin Ho jest profesorem nadzwyczajnym ekonomii behawioralnej w Vassar College i współpracownikiem Centrum Globalnej Polityki Energetycznej na Uniwersytecie Columbia. Był również głównym ekonomistą ds. energii w Radzie Doradców Gospodarczych przy Białym Domu.
