Dzisiejsza Rosja przebyła długą drogę od charakterystycznej dla Związku Radzieckiego nieefektywnej gospodarki i kalekiego aparatu państwowego. W tym prowokującym do myślenia eseju eksperci od polityki zagranicznej Richard Connolly i Michael Kofman podkreślają lekcje z politycznych i fiskalnych błędów ZSRR, które obecnie wpływają na zarządzanie gospodarką Rosji i jej globalne relacje. Studenci geopolitycznych zmian władzy uznają ten zwięzły tekst za warty przeczytania.
Artykuł przetłumaczony z wersji oryginalnej algorytmicznie (przepraszamy za niedoskonałości) jako materiał na nasze szkolenia team building.
Wnioski
Związek Radziecki doświadczył poważnych zakłóceń gospodarczych i krytycznych niedoborów artykułów pierwszej potrzeby, co uczyniło go geopolitycznie słabym.
Dzięki błędom politycznym popełnionym w przeszłości, Rosja jest obecnie w stanie lepiej radzić sobie z wyzwaniami politycznymi i społeczno-gospodarczymi.
Kilka kwestii makroekonomicznych nadal ciąży na globalnym statusie Rosji.
Podsumowanie
Związek Radziecki doświadczył poważnych zakłóceń gospodarczych i krytycznych niedoborów artykułów pierwszej potrzeby, co uczyniło go geopolitycznie słabym.
Wstrząsy finansowe w późnym okresie radzieckim i na początku okresu postradzieckiego wyrządziły ogromne szkody gospodarce tego kraju. Gwałtowne spadki na rynku ropy naftowej w 1986 i 1997 roku sparaliżowały budżet federalny kraju, który w znacznym stopniu uzależniony jest od dochodów z eksportu. W tym okresie naród nie był w stanie produkować podstawowych towarów, takich jak zboże i maszyny, przez co jego gospodarka, już wcześniej wrażliwa na wahania cen ropy, stała się zależna od importu. Związek Radziecki, nie mogąc już dłużej wspierać upadających gospodarek Układu Warszawskiego i jego sojuszników, w dużej mierze polegał na zewnętrznych źródłach finansowania.
„Wśród decydentów w Moskwie te szoki [naftowe] wywołały głęboko zakorzenione obawy o wpływ, jaki wahania na rynku surowców mogą mieć na stabilność finansową gospodarek zależnych od eksportu”.
Problemy Rosji doprowadziły do tego, że inne kraje zaczęły ją dyskontować na arenie międzynarodowej. Ustępstwa Rosji w sprawie zjednoczenia Niemiec były ceną za niemieckie wsparcie finansowe.
Dzięki błędom politycznym z przeszłości, Rosja jest teraz w stanie lepiej radzić sobie z wyzwaniami politycznymi i społeczno-gospodarczymi.
Rosja jest obecnie dobrze przygotowana do radzenia sobie z egzogenicznymi wstrząsami dla swojej gospodarki. Obejmując urząd prezydenta w 2000 r., Władimir Putin wprowadził liczne reformy, m.in. utworzył fundusze stabilizacyjne w celu stłumienia skutków wahań cen ropy naftowej i zbudował rezerwy walutowe kraju. Rosja, która niegdyś była największym importerem żywności na świecie, obecnie jest światowym liderem w eksporcie pszenicy i jest na dobrej drodze, aby stać się eksporterem netto żywności w ramach rynkowej, lepiej zarządzanej gospodarki.
„Moskwa nauczyła się, że musi odgrywać aktywną rolę na kluczowych rynkach światowych, takich jak rynek ropy naftowej, aby kształtować środowisko zewnętrzne na swoją korzyść”.
Wydatki na wojsko spadły do poziomu poniżej 5% PKB z 15% do 25% w ZSRR. Kosztowny aparat polityki zagranicznej, który wspierał kraje Układu Warszawskiego, został znacznie odchudzony.
Kilka kwestii makroekonomicznych nadal ciąży na globalnym statusie Rosji.
Mimo całego postępu, Rosja nadal stoi w obliczu ciągłych wyzwań dla swojej gospodarki. Inwestycje wspierające jej potrzeby modernizacyjne powinny wynosić 25%-30% PKB; obecny poziom 20% jest niewystarczający. Od 2013 roku wzrost gospodarczy wynosił średnio zaledwie 0,8%, głównie z powodu braku inwestycji, chronicznego zachowania rentierskiego osób powiązanych politycznie i gospodarczo oraz marnotrawstwa przedsiębiorstw państwowych. To negatywnie wpływa na wyniki gospodarcze Rosji i dobrobyt jej obywateli, których realne dochody do dyspozycji spadły w ciągu całego 2010 roku.
„Długoterminowe wyzwania gospodarcze, przed którymi stoją dziś rosyjscy przywódcy, są poważne, ale nie determinują przyszłości Rosji”.
Zarządzanie ryzykiem makroekonomicznym jest krytycznym elementem starań Moskwy o zwiększenie swojej niezależności i obecności na arenie światowej. Radykalne wysiłki Michaiła Gorbaczowa, aby rozruszać pogrążoną w stagnacji gospodarkę, okazały się destrukcyjne i doprowadziły do upadku gospodarki radzieckiej. Putin natomiast preferuje stopniowe podejście do zarządzania zmianami, pamiętając o lekcjach historii.
O Autorach
Richard Connolly jest dyrektorem Wschodniej Grupy Doradczej i współpracownikiem Royal United Services Institute. Michael Kofman jest dyrektorem programu badawczego Russia Studies Program w Center for Naval Analyses oraz adiunktem w Center for a New American Security.